|
مقاله زير تحقيقي است كه به صورت كلي ومختصربه شرح پيدايش ونحوه تكامل حركات در شرايط هاي مختلف ومنحصربه فرد، اقليمي خوصوصا"آذربايجان پرداخته است لذا از توضيح معني ومفهوم جزئي و انواع فرمهاوتنظيم هاي ايفا شده خودداري نموده وسعي برآن گرديده تا با آگاه نمودن قدرت وتوانايي فرهنگ اين مرزوبوم راهكاري براي احياء فرهنگ فولكلوردر جهت مقابله با واردات قرهنگهاي بيگانه جايگزين گرا، ارائه نمايد ( منتظر كتاب آذربايجان اسگي ايونلاري باشيد : بزودي) |
||
|
محقق : خليل غلامي حامد / آتيلا مـقد مـهاز بزرگان چنين آموخته ايم كه همواره به جاي ادعا عمل را سرلوحه و سرمشق تمامي برنامه هاي خويش قرار دهيم ، در طول اعصار ، تاريخ معلم بزرگ بشريت نيز ساخته و پرداخته عمل است . از اين جهت تاريخ همچون آئينه بسيار شفافيست كه صحت و كذب اعمال نياكان و پيشينيان ما را به راحتي به نسل جديد بشريت نمايان مي سازد . با نگاه به چنان آئينه اي است كه در مي يابيم نياكان ما درمقابله با انواع مشكلات در طول هزاران هزار سال چگونه زيستند و جوامع خود را چگونه ساختند . خداوند به هنگام خلقت بشر ، در وجود وي قدرتي به وديعه نهاد كه از همان دوران نخستين هميشه نگرشي كنجكاوانه و اعمالي متفاوت از ديگر مخلوقات ازخود بروز مي داد . درنتيجه همين اعمال كنجكاوانه بود كه بشر توانست براي هرچه بهتر كردن زندگي خود آتش را كشف كند و برخي ابزار آلات دفاعي و سايل زندگي براي خود بسازد . بشر بدين وسيله مي توانست از خود در برابر حوادث طبيعي و حملات رقيبان و حيوانات وحشي دفاع كند . توانايي عقلي « احسن الخالقين » بشر را ياري داد تا خود را با وضعيتهاي متفاوت جغرافيايي كه در اقصي نقاط كره خاكي حاكم بود سازگار نمايد . همين سازگاريهاست كه نسبت تنوع نژادي و فرهنگي و زباني ما بين اشرف مخلوقات خداوند يعني نوع بشر باشد . مناطقي كه انسان براي زندگي بر مي گزيد بواسطه شرايط جغرافيايي خاص خود طريقه زندگي خاصي را نيز طلب مي كرد . در طول ميليونها سال انسان از لحاظ فرهنگي و حتي فيزيكي كاملاً با شرايط اقليمي و جغرافيايي سرزمين مورد نظر سازگار گرديد . از نظر جسمي و فيزيكي رنگ پوست ـ كوتاه و بلند ي قد ـ بزرگ و كوچك بودن لبها و چشمها و رنگ موي سر و غيره و از نظر فرهنگي طرز پوشش و لباس نحوه معماري و ساختمان سازي ـ زبان و گويش و بسياري مسائل ديگر ازجمله تفاوتهايي هست كه ما بين جوامع مختلف بشري در طول تاريخ دراز مدت وي بوجود آمد . با توجه به اين مسئله است كه نگارنده معتقد است كه فرهنگ يك جامعه با چگونگي تكامل و سازگاري آن جامعه يا شرايط اقليمي و سرزمين رابطه تنگاتنگ دارد . قرآن كريم درآيات مقدس خود بارها و بارها تأكيد كرده است كه خداوند انسانها را برابر و با تواناييها عادلانه و يكسان آفريده است . پس وجود تفاوت در جوامع مختلف انساني چيزي نيست مگر چگونگي سازگاري آن با محيط و اقليم . براي درك هرچه بهتر مطلب مي توانيم فرض بگيريم كه در شرايط اقليمي ايده آل و غني اجداد بشر به زندگي راحت و بي درد سر مشغول بودند و عده اي ديگر كه دقيقاً در شرايطي متفاوت و سخت مي زيستند زندگي سختي داشتند و مجبور به كار و تلاش بسيار زيادي بودند . اينها همه تفاوتهاي فرهنگي و زباني را بوجود آورده است . البته اين تفاوتهاي سرزميني فقط در نحوه زندگي خلاصه انسانها نمي شود . بلكه غناي يك سرزمين موجبات تهاجم و دست درازي ديگران به آن را فراهم آورده است و طول تاريخ بشريت سرشار از جنگها و مبارزات فراواني است كه بر سر تصاحب سرزمينهاي ثروتمند و غني ما بين جوامع مختلف بشري بوجود آمده است . بتدريج با اكتشافات بي شمار علمي و فني كه نصيب بشر شده است ، طمع ورزي به سرزمين هاي ديگران نيز هر چه پيچيده تر و كارشناسانه تر شده است .
ويژگي منحصر به فردهنرهاي فولكلور در ارتباط با مبارزه عليه واردات و تهاجمات فرهنگيامروز همه مي دانند كه كشورهاي امپرياليستي يدي بسيار طولاني در اين مورد دارند . در طول ساليان نه چندان دور كشور عزيز ما ايران شاهد همين دست درازي ها پيچيده و بغرنج بوده است . امپرياليستها براي توجيه دست درازيهاي خود به سرزمين ملتهاي ديگر توجيهات نظري فراواني را ( البته به فراخور سطح فهم هر يك ازجوامع ) سر هم بندي كردند . آنها زماني رنگ پوست را دليل عقب ماندگي و بي ارزشي انسانهاي انسان هاي مظلوم دانستند و سياه پوستان بسياري را تنها با همين دليل به بردگي بردند . و سرزمينهاي آنها را به چپاول گرفتند . انگليس ها هنديان را متهم به جهل و نه فهمي مي كردند و صد ها سال هندوستان را تاراج كردند . آمريكائيان ، امريكاي لاتين را به زير سيطره خود گرفتند . در همه اين موارد امپرياليست ها در درجه اول فرهنگ و زبان جوامع را مورد تعرض خود قرار دادند . آنها را مسخره كردند و اعتقادات مذهبي آنها را تحريف و تمسخر تحقير گرفتند و فرهنگ و دين و اعتقادات خود را برتر معرفي كردند . حتي امروز نيز علي رقم وجود انواع سازمانهاي دفاع از حقوق بشر و شعارهاي آنچناني جهاني شدن و برابري و دموكراسي هنوز كشورهاي تجاوزگر بسياري هستند كه با سوء استفاده از برتري هاي تكنولوژيكي كه بدست آورده اند خود را برتر از ديگران مي پندارند و به تحقير دين و فرهنگ و زبان كشورهاي گوناگون مي پردازند . آنها برآنند كه فرهنگ و اعتقادات خود را برتر نشان دهند و با استفاده از برتري تكنولوژيك و امكانات رسانه اي و ماهواره اي كه در اختيار دارند . ارزشهاي فرهنگ خود را جايگزين ارزشهاي فرهنگي جوامعي به مانند جامعه ما بكشند . و اين همه را با واژه پر طرفدار جهاني شدن و گلوباليزاسيون به خورد جوانان كم سن و سال ما مي دهند . در چنين حالتي: نگارنده معتقد است كه اين بار نه فقط ثروت هاي سرزميني بلكه مهلك تر از آن ذات نفس بشريت است كه تحت آماج و حملات قدرتمندان زورگو قرار گرفته است . در مقابله با چنين تهاجمي هيچ مرز و گمركي و هيچ ماليات و عوارضي نمي توان ايجاد كرد و با هيچ قدرت سياسي ـ نظامي نمي توان به مقابله برخاست . براي مقابله با چنين تهاجمي بايد سپري از جنس همان سلاح ساخت و براي دفاع از ارزشهاي فرهنگي جامعه خود به كار برد . راه آن نيز سرمايه گذاري هر چه بيشتر در جنبه هاي فرهنگي و فولكلور جامعه خود است . يعني: مقابله با تهاجم فرهنگي از طريق احياي فرهنگ و فولكلورجامعه خود چيزي كه مشخص و مسجل جلوه مي نمايد اين است: « نوايي كه از گوشت و پوست تاريخ يك ملت برآيد بر دل و روح آن ملت نيز خوش نشيند » شناساندن فرهنگ اجداد و باوراندن موجوديت قدرتمند آن برجوانان معاصر يكي از اصيل ترين راهكارهاي اثبات خود است . اين شناسايي به جوانان و مردم يك جامعه هويت مي دهد و آنها در اين مسير يقين مي يابند كه داراي شناسنامه اي فرهنگي و تاريخي هستند و نه تنها چيزي از بيگانگان كم ندارند بلكه چندين بار از آن قوي تر و قدرتمند تر هستند . اعتماد به نفسي كه بواسطه اين باور ارزاني ملتي مي شود در برابر تمام قدرت هاي استعمارگر خواهد ايستاد . نگارنده معتقدم نه تنها فرهنگ ديني كشور عزيزمان كه همواره در طول تاريخ اسلام آزادي خواهي را از رشادتهاي امام حسين ( ع ) به الگو دارد غناي ويژه اي دارد ، بلكه فرهنگ فولكوريك جاي جاي ايران عزيز نيز داراي چنان غناي ويژه اي است ( آذريايجان ـ بوشهر ـ خراسان ـ كردستان ـ قوچان ـ بختياري ـ قشقائي ـ تركمن هاوغيره... ) هركدام داراي ويژگي هاي فرهنگي و فولكوريك خاصي هستند كه اگر تقويت و پاسداري شوند ، توانايي مقابله با تهاجم فرهنگي كشورهاي امپراليستي را دارند . ما اگر بتوانيم ارزشهاي فرهنگي و فولكوريك هركدام از اين قوميتها را احيا كنيم ، خواهيم توانست جوانان جامعه خود را قانع نمائيم كه احتياجي به فرهنگ بيگانگان ندارند . و در اين مسير خواهيم توانست با تكيه به فرهنگ هزاران سالة خويش در صدد تأثير گذاري بر جهانيان باشيم و در مورد فرهنگ خود تبديل به صادر كننده اي قدرتمند شويم و نه وارد كننده اي منزوي و بي دفاع .
تـا ريخـچه زماني كه نخستين كانونهاي تمدن بشري پا به عرصه وجود نهاد از پيدايش اين حركات نيز تاريخي به قدمت همين تمدنها مي توان ياد كرد . انسان با در اختيارگرفتن آتش و الهام ازحركات شعله هاي سحرآميزكاستي ها و فورانهاي ناگهاني آن نوعي ميل به حركت را نيز ازعمق وجودش احساس ميكرد . هنوز هم در دو تيره بسيار قديمي از نوع بشر ( سرخ پوستان و سياه پوستان ) حركت به دور شعله هاي آتش انجام مي پذيرد . تكامل اين حركات با توجه به شرايط اقليمي هر منطقه تنوع خاصي به اين رشته داده است آذربايجان كه از نظرجغرافيايي در بخشي بسيار سخت و كوهستاني از قرارگرفته مردمي پرورش داده كه از لحاظ روحيات سازگار با شرايط سخت زندگي بوده اند بمانند كوههايشان هميشه مغرور و آماده براي نبردهاي سخت كه در طول تاريخ هيچگاه سر تعظيم برظلمي فرود نياورده و هميشه در صفوف اول نبرد براي حفظ ايران داشته اند .
معـني و مفـهوم انسانهاي نخستين هر زمان به نيروهاي ماورايي اعتقاد داشتند و خداياني براي پرستش بر مي گزيد ستارگان ، ماه و خورشيد،آسمان،زمين،دريا،آتش، خدايان دست ساز ( بتها ) ازجمله اينها ، قبل ظهور اديان و اثبات خداوند لايزال مورد پرستش بودند منظور و هدف اصلي از انجام اين حركات نشان دادن نحوه زندگي پيشنيان هر قوم و مردميست كه هزاران سال پيش زندگي مي كردند ، آئين هاي عبادي قبل از شروع شكار و جنگ، امور معشيتي شكار بصورت جمعي ، آئين ها مربوط به مسائل عاطفي انسان ، آمادگي و مشقهاي نظامي و نبردهاي سخت ( دفاعي و هجومي) و در نهايت شادي از موفقيت هاي بدست آمده كه پيروزي درجنگ ، شكار ، تشكيل خانواده و غيره را شامل مي شد . چنانچه مي بينيد هيچ نوعي ازحركات بي معني انجام نمي گيرد . براي درك بهتر مطالب با ذكر مثال مطالب را پي مي گيريم ، امور معشيتي ازجمله موارد بسيار مهم بوده و هست . انسان كه از نظر توانايي عقلي برتري محسوسي نسبت به ديگر موجودات داشت دريافت كه گردش حيات و گذران زندگي به خودي خود نيست و نيروي بس بزرگ اختيار جهان را در دست دارد با توجه به حس كنجكاوي دروني هر زمان در پي اين قدرت ماورايي بوده و احتياجات خويش را از او طلب مي كرد ، حركات عبادي قبل از شروع شكار ازجمله اين موارد است كه باعث اتحاد مي شد و بعد از اتمام عبادت و بقيه مسائل به امر شكار مي پرداختند و غالباً نيز موفق بودند قبل از ظهور اديان انسانها آتش و ستارگان را مقدس مي داشتند و به آنها قدرتي ماورائي قائل بودند پس در خواستهاي خود رااز آتش و يا ستارگان طلب مي كردند . تشكـيل خـا نـواد ه : قبل از آني كه تكلم به وجود بيايد و انسان بتواند علاقه خود را با استفاده ازكلمات بيان كند اين كار بواسطه حركات موزون زيبا انجام مي پذيرفت كه هم اكنون نيز در بين حيوانات اين اعمال براي جفت يابي انجام مي شود كه سبب پيدايش نسلها و قومها گرديده است .
ا بعاد و شرا يـط مـورد لـزوم مـحل و تمـرين و تلـفيق بـا ورزش از توضيحات و نيز تجارب عملي نگارنده نتيجه اين مي شود كه انجام دادن بسياري از اين حركات آمادگي جسماني بسيار بسيار بالايي را طلب مي كند براي رسيدن به اين آمادگي بايد تركيبي از تمرينات ورزشهاي هنري رزمي و ژيمناستيك انجام شود . براي كسب آمادگي تمامي امكانات علمي و عملي را كه ديگر رشته هاي ورزش دارند را نياز دارد . گاهاً مي شود فرمها و تنظيمات را با عده كمي 10 تا 15 نفر انجام داد اما براي نشان دادن تنظيمات جنگ و نبرد نياز به ابزار آلات جنگي قديم ( شمشير و سپر ) و افراد ، آماده و چابك براي انجام عكس العملهاي بسيار سريع و محكم در جهت بهتر ايفا كردن حسي رشادتهاي قهرمانان ملي كه مي توان بسته به موقعيت و امكانات از 20 تا 1000 نفر يعني بصورت استاديومي انجام داد . درجهت آمادگي افراد با عنايت به تحصيلات و تجربيات نگارنده كه درعلوم ورزشي و تربيت بدني انجام گرفته سعي در انجام دادن آخرين اصول هاي ورزشي و انواع بدنسازيهاي اصولي از جمله ايستگاهي و غيره در صدد رساندن افراد اين رشته به حد نهايت آمادگي جسماني را مي باشد .
تـلـفيق با مـوسيقي و ريـتم نقطه عطف اين رشته تلفيق با حس و مفهوم موسقيست و ريتمي كه در هر زمان در بطن حركت در جريان است چنانچه مي دانيد در موسيقي مقامي هر دستگاه معني و مفهوم خاص خود را دارد به عنوان مثال مرثيه سرايي حزن و اندوه در مقام سه گاه ، عرفان و عبادت در دشتي و حماسه در چهارگاه شادي و بزم و خوشحالي در ماهور معني مي شود با عنايت به اين موضوعات و رابطه حركات با دل و روح بيننده تلفيقش با ريتم و موسيقي درجهت هرچه بهتر نفوذ كردن در دل و روح بيننده امري اجتناب ناپذير است تا از تركيب تمام اينها معني و مفهومي خاصي مورد نظر بر بيننده القا گردد . درگذشته نيز براي شروع نبرد طبلهاي حماسي كوبيده و شيپورها نداي جنگ سر مي دادند و شادي با عيش و نوش و آواز و دهل انجام مي شد حركات آئيني عبادي به دور آتش نيز تم مخصوص خود را داشت . اشتباهي كه بسياري عموم مي كنند اين است كه هر حركتي با موسيقي انجام مي شود نام رقص را بر آن مي نهند و اين دليل بر نداشتن اطلاعات و شناخت كافي از موسيقي مي باشد . چگونه مي شود دو نفر در صحنه شمشير به دست با ملودي حماسي در دستگاه چهارگاه با ريتم بسيار تند در حال مبارزه نمادين هستند گفت در حال رقص مي باشند ؟ سواليست كه نگارنده از هركس پرسيده ام به جوابي صحيح و قانع كننده نرسيده ام .
رقص ، حـركـا ت مـوزون و يا چـيز د يـگر ؟باعنايت به سوابق 16 ساله نگارنده و تحقيقاتي كه در خصوص اين رشته دارم معتقدم در نامگذاري رقص بروي اين رشته اشتباهي بزرگ انجام پذيرفته ، با توجه به ريشه يابي كه از اين اصطلاح در دست مي باشد يعني : ( رقص كلمه ايست عربي و مصدر با رق ص يعني پويه دويدن ، جنبيدن و برجستن ( فرهنگ دهخدا )شايد در بررسي اوليه درست معني گردداما از نگاهي به اين موضوع كه ريشه اين كلمه عربي بوده و در اعراب جاهل قبل اسلام رقص با چه مفهومي انجام مي پذيرفت ،حال نيز در برخي ممالك عربي انجام مي گيرد ، حركات زنان نيمه لخت براي شهوتراني اهل مجلس عيش و نوش ) از اين ’بعد خطاب كردن اين رشته به اين نام را توهيني بزرگ و گذشته و فرهنگ اين ملت دانسته و محكوم مي كنم. اين درحاليست كه همچنين حركاتي براي بانوان ما معاني و مفاهيم بسيار زيبا و خاصي را داشته و دارد به عنوان مثال حركات شاليزار بانوان شمالي مراسم انگور چيني زنان آذربايجاني ، گوسفند چراني كه دراكثر مناطق بوسيله دختران انجام مي گردد يا مراسم چايي يا نعلبكي دختران آذربايجاني همچنين آوردن آب بوسيله كوزه از چشمه ها توسط دختران آذربايجاني كه در مجالس بصورت نمادين نشان داده مي شود و چقدر با متانت و سنگيني خواص صورت مي پذيرد كه نشان دهند زندگي زن ايراني و پاياپايي با مرد در جهت زندگي بهتر است حال قضاوت برعهده خود شماست كه چگونه مي توان فرمها وحركاتي حاوي غني ترين معاني يا همچنين كلمة ( رقص ) با توجه به مفاهيم توضيح داده شده ، خطاب كرد . از نظر نگارنده حركات موزون فولكور با همان سنتي محلي ناميست درجهت شناساندن اين رشته با عنايت به تمام موضوعاتي كه بيان گرديد . امروزه با توجه به تمامي موضوعات و مسائل درجريان جهان كنوني و وارثان خلف اين فرهنگ و مرز و بوم و آگاه به اين مهم كه در جهان كنوني با تكيه برگذشته كهن و اصيل و تعريف موقعيت با توجه به موجودي خود وظيفه بزرگي براي حفظ اين ميراث و آثار فرهنگي داريم .
وضعيت و جـا يگـا ه فعلي د ر كشور و بـين مـردم
متاسفانه با تبليغات و هياهوي رسانه هاي غربي ورخنه پيش از موعود ماهواره و اينترنت به درون خانه ها ، ميل و علاقه مردم بخصوص جوانان براي استفاده از اين ابزار تكنولوژي ، كم توجهي برخي مسئولان به امور فرهنگي و گاهاً تند روي ها مزيد بر علت شده و شرايط قابل تأمل فعلي را بوجود آورده است . به جرأت مي توان ادعا كرد درصد زيادي از جوانان ما دچار مسخ فرهنگي شده و لباس فلان بازيگر ، آرايش هنر پيشه ها ، شوهاي آنچناني ، كليپ جديد مايكل جكسون ، عشق تكنو و غيره مسائل غربي بحث محفل بسياري از تجمعات دوستانه گرديده است . بسيار مضحك مي نمايد كه شعار جهاني شدن نيز به پشت پرده اينچنين محافلي ديكته شده است ، دريغا مدرن بودن با قبول فرهنگ به ظاهر متمدن غربي ها تأسف انگيز است كه با وجود اينچنين غنا و تنوع فرهنگي اين مرز و بوم فرهنگ پوچ و استعماري غرب حاكم دل برخي ها شده است . از توضيحات چنين بر مي آيد فرهنگ وارداتي از دل خانه ها يمان شروع به خلع سلاح ما نموده و تاريخ و گذشته پرافتخار ما ، در حال از دست دادن جايگاه و مقام شاخص خود مي باشد . لزوم برنامه ريزي و تدابير حفاظت ميراث فرهنگي در يك چنين اوضاع بحراني بسيار بسيار مهم جلوه مي نمايد وبگرمي فشردن دست هاي زحمتكش مسئولين و ايفا كنندگان امور فرهنگي را طلب مي نمايد تا در مقابل جهانيان با تكيه بر پشتوانه هاي ملي ميهن عزيزمان سري بلند و سينه اي سپر گونه داشته باشيم با اميد به حق
(استفاده باذكرمنبع بلامانع است)
|